شاید تا بحال اسم طرحواره را شنیده باشید اما معنا و کاربرد آن را نمی دانید به همین خاطر ما در این پست به آن می پردازیم.

طرحواره ها از خاطرات، هیجان ها، شناختواره ها و احساسهای بدنی تشکیل می شوند، این طرحواره ها، طی دوران کودکی یا نوجوانی پدید می آیند و در طول زندگی، پیچیده تر می شوند.

همه ی انسان ها ۵ نیاز اساسی در دوران کودکی دارند که عبارتند از:

۱-امنیت ۲-استقلال ۳-آزادی در ابراز نظر ۴-بازی ۵- نیاز به محدودیت های واقع بینانه

تجربه ی برطرف کردن نیازهای ما در دوران کودکی معمولا با یک هیجان شدید مثل شادی زیاد یا عصبانیت زیاد همراه می شود و در حافظه ما جایگاه پررنگی دارد، حال این نیاز ها یا درست و به اندازه برطرف می شوند یا اینکه ناکام می مانند و یا برعکس بیشتر از حد نیاز توجه داده می شود.

نحوه برخورد ما با نیازهایمان باعث می شود که یک الگوی ثابت و تکراری در ذهن ما شکل بگیرد بگونه ای که در آینده و در موقعیت های مشابه تجربیات کودکی، احساسات ما برانگیخته شوند و دوباره همان رفتارهای گذشته از فرد سر بزند.

این طرحواره ها در ابتدای دوران کودکی حالت سازگارانه دارند و بازنمایی های نسبتا دقیقی از محیط دوران کودکی به وجود می آورند،اما در طول رشد کودک، از حالت سازگارانه فاصله گرفته و به طرح‌واره های ناسازگارانه تبدیل می شوند.
اسکیما در موقعیت های مشابه رفتار ما را کنترل می کند و علتش هم این است که باورها و برداشت های ما در مواقع تنش دار با حافظه ی هیجانی ما ادغام شده است.

• البته بسیاری از طرحواره ها سازگار و مفید هستند و به ما کمک می کنند مثل ابراز محبت به دیگران یا احساس قدرانی از دیگران یا احساس شرمندگی نسبت به رفتارهای اشتباه اما طرحواره های ناسازگار اولیه، درون مایه ها یا الگوهای فراگیر و عمیقی درباره ی خود و دیگران هستندکه بشدت ناکارآمدند.

نیازهای هیجانی اصلی ارضا نشده یا ناکام مانده و…به عنوان آبشخور اساسی طرحواره های ناسازگار اولیه در نظر گرفته می شوند و تجارب ناخوشایند دوران کودکی به عنوان ریشه ی تحولی طرحواره ها محسوب می شوند. عوامل دیگر هم مثل خلق و خوی فطری و تاثیرات فرهنگی نیز در این بین تاثیرگذارند.

طرحواره درمانی از مهم ترین رویکردهای درمانی برای تغییر این طرحواره های ناکارآمد است که برای کسب نتیجه مثبت حتما باید به یک طرحواره درمانگر با تجربه و حاذق مراجعه نمود.

دکتر جفری یانگ ۱۸ طرحواره ناسازگار اولیه را عنوان کرده که در پست های بعدی به شرح این طرحواره ها خواهیم پرداخت.

ریحانه ناهیدی (دانشجوی کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی)