محرم در نگاه امام شهید

بازخوانی اندیشه‌های متعالی امام خامنه‌ای درباره محرم، امام حسین(ع) و نهضت عاشورا در پنج سال اخیر

سیدرضا جزءمومنی

محرم در اندیشه امام شهید تنها یک مناسبت تاریخی یا آیین سوگواری صرف نیست بلکه مدرسه‌ای دائمی برای تربیت انسان، جامعه و تمدن اسلامی است. در نگاه ایشان، حادثه عاشورا نه رویدادی متعلق به گذشته بلکه حقیقتی زنده و جاری در متن تاریخ است که می‌تواند راهنمای ملت‌ها در مواجهه با ظلم، انحراف و سلطه باشد. از همین رو در بیانات پنج سال اخیر آقای شهید، امام حسین(ع) و نهضت عاشورا همواره به عنوان سرچشمه هویت دینی، مقاومت اجتماعی و بیداری امت اسلامی معرفی شده‌اند.

عاشورا؛ مکتب جهاد و مقاومت است و این موضوع یکی از برجسته‌ترین محورهای سخنان رهبر شهید انقلاب بوده و در تبیین عاشورا از مکتب مقاومت یاد کرده‌اند.

ایشان بارها تأکید نموده‌اند که امام حسین(ع) با آگاهی کامل از دشواری راه برای احیای حقیقت اسلام قیام کرد و درس ایستادگی در برابر باطل را برای همه تاریخ به یادگار گذاشت. از این منظر، عاشورا نشان می‌دهد که ارزش یک حرکت به نتیجه ظاهری آن نیست بلکه به انجام تکلیف الهی و ایستادگی بر حق بستگی دارد.

در این نگاه، مقاومت ملت‌های مسلمان در برابر ظلم و سلطه، امتداد همان راهی است که سیدالشهدا(ع) در کربلا آغاز کردند. از همین رو، فرهنگ عاشورا نه یک خاطره تاریخی، بلکه سرمایه‌ای برای حفظ عزت و استقلال ملت‌هاست.

از دیگر موضوعات مهم در بیانات سال‌های اخیر حضرت آقا، توجه به هدف اصلی قیام امام حسین(ع) است به طوری که بارها هشدار داده‌اند که خطر اصلی برای جوامع اسلامی، تحریف ارزش‌های دینی و فاصله گرفتن از حقیقت اسلام است؛ همان خطری که در دوران بنی‌امیه پدید آمد و امام حسین(ع) برای مقابله با آن قیام کرد.

به اعتقاد ایشان، عاشورا نتیجه یک انحراف تدریجی در جامعه اسلامی بود؛ انحرافی که از بی‌تفاوتی خواص، دنیاطلبی و فراموشی ارزش‌های الهی شکل گرفت بنابراین درس بزرگ عاشورا، ضرورت مراقبت دائمی از اصالت دین و جلوگیری از تحریف حقایق اسلامی است.

در سال‌های اخیر، رهبر انقلاب بارها از مفهوم جهاد تبیین سخن گفته‌اند و محرم را یکی از مهم‌ترین عرصه‌های تحقق آن دانسته‌اند و به باور ایشان، مجالس عزاداری تنها محل ابراز احساسات نیست بلکه باید محلی برای آگاهی‌بخشی، بصیرت‌افزایی و تبیین حقایق دینی باشد.

در این چارچوب، منبر، مداحی و هیئت‌های مذهبی وظیفه دارند پیام‌های عاشورا را به زبان روز برای نسل جدید بازگو کنند؛ پیام‌هایی همچون عدالت‌خواهی، آزادگی، مسئولیت‌پذیری و دفاع از حقیقت.

در نگاه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، هیئت‌های مذهبی از بزرگ‌ترین ظرفیت‌های فرهنگی و اجتماعی جامعه اسلامی هستند و ایشان در سال‌های اخیر بارها بر نقش هیئت‌ها در تربیت جوانان، تقویت ایمان و ایجاد روحیه مسئولیت اجتماعی تأکید کرده‌اند.

از این منظر، هیئت حسینی صرفاً محل عزاداری نیست بلکه مدرسه‌ای برای ساختن انسان مؤمن، انقلابی و مسئول است. هرچه این مجالس بتوانند معرفت دینی و فهم عمیق‌تری از نهضت حسینی ایجاد کنند به هدف اصلی خود نزدیک‌تر شده‌اند.

یکی از تأکیدات همیشگی رهبر شهید انقلاب، ضرورت همراهی شور حسینی با شعور حسینی است به شکلی که ایشان ضمن ارزشمند دانستن اشک، عزاداری و محبت اهل‌بیت(ع)، همواره هشدار داده‌اند که این محبت باید با معرفت و شناخت همراه باشد.

در این نگاه، عزاداری زمانی اثرگذار است که انسان را به فهم اهداف امام حسین(ع)، اصلاح رفتار فردی و اجتماعی و حرکت در مسیر حق نزدیک کند بنابراین، شور بدون معرفت، کافی نیست و شعور بدون محبت نیز تأثیر لازم را نخواهد داشت.

در بیانات پنج سال اخیر امام خامنه‌ای، محرم همچنین به عنوان عامل وحدت و همبستگی اجتماعی معرفی شده است و ایشان رهبر معتقد بودند؛ محبت امام حسین(ع) سرمایه مشترک ملت ایران و بسیاری از مسلمانان جهان است و می‌تواند اقشار مختلف جامعه را حول ارزش‌های مشترک گرد آورد.

به همین دلیل، مراسم عزاداری حسینی همواره بستری برای تقویت روح برادری، همدلی و مشارکت اجتماعی بوده و نقش مهمی در حفظ هویت دینی و ملی جامعه ایفا کرده است.

از منظر آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر مسلمین جهان، مهم‌ترین پیام عاشورا احساس مسئولیت در برابر سرنوشت جامعه است و حادثه کربلا نشان داد که سکوت در برابر ظلم و انحراف، پیامدهای سنگینی دارد بنابراین هر فرد مسلمان باید خود را نسبت به سرنوشت جامعه مسئول بداند و در دفاع از حق و عدالت بی‌تفاوت نباشد.

این مسئولیت‌پذیری از خانواده و محیط زندگی آغاز می‌شود و تا مسائل بزرگ اجتماعی و جهانی امتداد می‌یابد.

به هر تقدیر محرم در نگاه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، او که مدافع حریم عزت حسینی در جهان معاصر بود؛ فصل اندوهی مقدس و در عین حال مدرسه‌ای برای آگاهی، مقاومت، بصیرت و انسان‌سازی است.

امام حسین(ع) در این منظومه فکری، نماد کامل حق‌طلبی، آزادگی و مبارزه با انحراف است و عاشورا الگویی جاودانه برای همه نسل‌ها به شمار می‌آید.

بر اساس بیانات پنج سال اخیر امام شهید، می‌توان گفت که محرم از نگاه ایشان تنها یادآور یک حادثه تاریخی نیست بلکه نیرویی زنده برای ساختن انسان مؤمن، جامعه عدالت‌خواه و تمدن اسلامی است و هرچه ملت‌ها پیام‌های عاشورا را بهتر بشناسند و در زندگی فردی و اجتماعی خود به کار گیرند مطمئنا به آرمان‌های امام حسین(ع) نزدیک‌تر خواهند شد.

و در خاتمه منطبق با دیدگاه‌های مطرح شده این نخبگان و خبرگان و تریبون‌داران جامعه هستند که باید فراتر از ظاهر سوگواری در اندیشه توسعه معرفت حسینی باشند و برای عموم مردم تبیین کنند که چرا در نگاه امام شهید و سرداران رشید چونان حاج قاسم، اوج بالندگی ملی در عبارت ما ملت امام حسینیم تعبیر می‌شد.

و حرف آخر اینکه هر چه در تبیین فلسفه قیام حسینی بیشتر تلاش شود بی‌گمان جامعه در مسیر رشد و تعالی بیشتری قرار خواهد گرفت و بسیاری از مسائل که گریبانگیر انسان معاصر است؛ حل خواهد شد.